Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD280
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Bezpośrednią przyczyną, dla której opracowano projekt ustawy jest brak w polskim porządku prawnym przepisów zapewniających należytą ochronę do złóż kopalin. Złoża kopalin stanowią jeden z najistotniejszym elementów środowiska naturalnego przede wszystkim z uwagi na swoją nieodnawialność i doniosłe znaczenie dla polskiej gospodarki. Brakuje norm prawnych gwarantujących realne zabezpieczenie przed zabudową terenu uniemożliwiającą lub poważnie utrudniającą przyszłą eksploatację złóż kopalin. Na powyższą lukę w przepisach zwróciła uwagę Najwyższa Izba Kontroli (dalej: „NIK”) w Zaleceniach pokontrolnych – dokumencie wydanym przez NIK po kontroli przeprowadzonej w 2017 r. w Ministerstwie Środowiska w zakresie gospodarki złożami strategicznymi surowców kopalnych. W ocenie NIK do zapewnienia efektywnej ochrony złóż kopalin konieczne jest wprowadzenie stosownych zmian w prawie, przede wszystkim w ustawie Prawo geologiczne i górnicze (dalej: „P.g.g.”), jak również w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej: „u.p.z.p.”). Szczególny nacisk w tym zakresie NIK położyła na złoża odgrywające strategiczne znaczenie dla istnienia i rozwoju polskiej gospodarki. Mowa tu przede wszystkim o złożach kopalin objętych prawem własności górniczej przysługującej Skarbowi Państwa, wymienionych w art. 10 ust. 1 P.g.g. (węglowodory, węgiel kamienny, węgiel brunatny, inne istotne).
Z drugiej strony istnieje potrzeba równoległego wdrożenia rozwiązań prawnych umożliwiających przejście przez Polskę zrównoważonej transformacji energetycznej. Pozostaje to w zgodzie z założonym przez Unię Europejską planem uzyskania neutralności klimatycznej do 2050 r. W tym zakresie odpowiedniej modyfikacji wymagają przepisy regulujące takie zagadnienia jak np. podziemne składowanie dwutlenku węgla oraz podziemne bezzbiornikowe magazynowanie wodoru.
Zmiany są niezbędne również w obrębie przepisów regulujących sposób prowadzenia postępowań przez organy nadzoru górniczego oraz przez organy administracji geologicznej. Konieczne jest usprawnienie niektórych procedur, w tym również uchylenie przepisów zbędnych, powodujących nadmierne obciążenia przy realizacji zadań przez ww. organy.
Liberalizacji i uporządkowania wymagają wreszcie przepisy regulujące działalność prowadzoną przez inne podmioty na podstawie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Chodzi tutaj między innymi o takie zagadnienia jak:
- wykonywanie wkopów i otworów wiertniczych w celu wykonywania ujęć wód podziemnych na potrzeby poboru wód podziemnych,
- wykonywanie otworów wiertniczych w celu wykorzystania ciepła Ziemi,
- zmiana koncesji łącznej dla węglowodorów,
- zakres umowy o współpracy podmiotów wspólnie wykonujących działalność w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż węglowodorów oraz wydobywania węglowodorów ze złóż.
Zagadnienia dotyczące dziedziny geologii charakteryzują się złożonością oraz interdyscyplinarnością, dlatego niezbędne jest wyodrębnienie z działu administracji rządowej „środowisko” grupy zadań związanych z geologią i utworzenie na tej podstawie nowego działu administracji rządowej pod nazwą „geologia”. Projektowana zmiana umożliwi elastyczne przypisywanie zadań tego działu do kompetencji wybranego ministra, w zależności od bieżących potrzeb państwa.
Modyfikacji wymagają regulacje dotyczące służb funkcjonujących w Państwowym Instytucie Geologicznym -
Państwowym Instytucie Badawczym (PIG-PIB) tj. państwowej służby hydrogeologiczne i państwowej służby
geologicznej. W chwili obecnej zadania obu służb realizuje jeden podmiot (PIG-PIB). Brak jest zatem uzasadnienia dla funkcjonowania odrębnej służby hydrogeologicznej w sytuacji, gdy w sensie naukowym i praktycznym jest ona częścią geologii. W celu zwiększenia efektywności działania administracji geologicznej, zachodzi potrzeba wyodrębnienia nowego centralnego organu administracji geologicznej tj. Głównego Geologa Kraju.
Pozostałe rozwiązania planowane w projekcie stanowią konsekwencję zmian opisanych powyżej albo wynikają z
potrzeby korekty innych rodzajowo przepisów, których stosowanie w praktyce – z powodu nieprawidłowej lub
niejednoznacznej redakcji – wywołuje wątpliwości interpretacyjne.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Projekt ustawy to propozycja rozwiązań prawnych stanowiących przede wszystkim odpowiedź na (zasygnalizowaną przez NIK) potrzebę wzmocnienia ochrony dla złóż kopalin, zwłaszcza tych o charakterze strategicznym. Najistotniejsze zmiany przewidziane są dla ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Nowelizacja pierwszej ustawy zakłada wprowadzenie do słowniczka ustawowego definicji dla pojęcia „złoże strategiczne.”
Uzyskanie statusu złoża strategicznego nastąpi w odrębnym postępowaniu, wszczynanym po wydaniu decyzji o
zatwierdzeniu dokumentacji geologicznej lub dodatku do dokumentacji geologicznej – dla złóż kopalin, których
dokumentacje/dodatki będą zatwierdzane po dniu wejścia w życie ustawy lub dla których wniosek o zatwierdzenie został złożony przed dniem wejścia życie ustawy, ale postępowanie zatwierdzające w chwili wejścia w życie ustawy jest jeszcze w toku. Ponadto w przepisie przejściowym uregulowano możliwość wydania przez z urzędu, w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie nowelizacji, decyzji uznającej złoże kopaliny (udokumentowane przed dniem wejścia w życie ustawy) za złoże strategiczne, o ile złoże to będzie spełniać przesłanki uprawniające do uznania je za strategiczne.
Zmienione zostaną też przepisy art. 95 i 96 P.g.g. regulujące procedurę ujawniania przez jednostki samorządu terytorialnego złóż kopalin, wód podziemnych, kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla oraz obszarów udokumentowanych bezzbiornikowych magazynów substancji w dokumentach planistycznych. Gminy będą miały ściśle określone terminy na ujawnienie tych obszarów w studium i planie miejscowym, a za uchybienie tych terminów wprowadzone zostaną sankcje pieniężne. Rozwiązanie to ma doprowadzić do wyeliminowania dotychczasowego problemu polegającego na nieujawnianiu/nieterminowym ujawnianiu złóż przez gminy w swoich dokumentach planistycznych.
Krótsze terminy obowiązkowego ujawniania złóż dotyczyć będą złóż strategicznych, co wynika z potrzeby objęcia ich szczególną ochroną prawną. Modyfikacji ulegną również przepisy kompetencyjne dot. opiniowania dokumentów planistycznych przez ministra właściwego do spraw środowiska; oprócz tego, że kompetencja w tym zakresie przejdzie na Głównego Geologa Kraju, to uzupełniona zostanie jeszcze o uzgadnianie rozwiązań przyjętych w dokumentach planistycznych szczebla gminnego i wojewódzkiego – w zakresie złóż kopalin wymienionych w art. 10 ust. 1 P.g.g oraz w zakresie kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla i podziemnych bezzbiornikowych magazynów substancji. (Dotychczas minister właściwy do spraw środowiska organ miał możliwość tylko niewiążącego opiniowania ww. dokumentów, co częstokroć skutkowało zagospodarowaniem przez gminy terenów złożowych w planach miejscowych wbrew opinii ministra tj. w sposób uniemożliwiający w przyszłości eksploatację złóż).
Zmiana ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ma charakter wynikowy w stosunku do rozwiązań opisanych powyżej. Modyfikacji ulegają przepisy regulujące procedurę zasięgania przez organy gminy i województwa opinii właściwego organu administracji geologicznej; w to miejsce wprowadzono przepisy przewidujące wyraźnie, że planowany sposób zagospodarowania terenu w zakresie złóż kopalin wymienionych w art. 10 ust. 1 P.g.g., a także w zakresie kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla i podziemnych bezzbiornikowych magazynów substancji wymagać będzie zgody organu właściwego.
Nowelizacja przewiduje powołanie nowego centralnego organu administracji geologicznej – Głównego Geologa Kraju, który przejmie większość dotychczasowych kompetencji ministra właściwego do spraw środowiska w zakresie wykonywania zadań organu administracji geologicznej.
Wynikowy charakter mają również zmiany pozostałych ustaw objętych projektem tj. przede wszystkim ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także specustaw. W ostatniej grupie ustaw zaproponowano wprowadzenie obowiązku zasięgania opinii Głównego Geologa Kraju w przedmiocie wniosku o realizację inwestycji objętych tzw. specustawami - w zakresie złóż strategicznych.
Kolejna kategoria zmian, jakie przewiduje nowelizacja, to wprowadzenie do P.g.g. instrumentów prawnych związanych z realizacją celów polityki klimatycznej, zmierzającej do dekarbonizacji gospodarki i rozwoju technologii wodorowych.
Realizacji tych celów służyć będzie:
1. dopuszczenie prowadzenia działalności polegającej na podziemnym składowaniu dwutlenku węgla (CCS) w
zakresie szerszym niż w obecnym stanie prawnym – obecne regulacje wprowadzone w 2013 r. dopuszczają
prowadzenie takiej działalności wyłącznie w celu przeprowadzenia projektu demonstracyjnego wychwytu i
składowania dwutlenku węgla. Restrykcyjne warunki brzegowe, jakie musi spełniać taki projekt sprawiły, że do
dziś żaden taki projekt nie został w Polsce zrealizowany. Nowelizacja zamierza dopuścić realizację projektów
CCS o charakterze innym niż demonstracyjny przez co stworzone zostaną warunki do rozpoczęcia realizacji
takich projektów na terytorium RP.
2. dostosowanie dotychczas obowiązujących przepisów P.g.g. dotyczących podziemnego bezzbiornikowego
magazynowania substancji do magazynowania wodoru, co pozostaje spójne z Polską Strategią Wodorową do
roku 2030 z perspektywą do 2040.
Projekt nowelizacji obejmuje również przepisy wychodzące naprzeciw potrzebom przedsiębiorców i innych podmiotów prowadzących działalność górniczą – są to propozycje rozwiązań stanowiących uproszczenia i liberalizację zbyt rygorystycznych wymogów nakładanych dotychczas na ww. podmioty. Jako najważniejsze przykłady należy tutaj wymienić:
- rezygnacja ze stosowania przepisów P.g.g. do wykonywania wkopów i otworów wiertniczych o głębokości do 30 m w celu wykonywania ujęć wód podziemnych na potrzeby poboru wód podziemnych w ilości nieprzekraczającej 5 m3 na dobę poza obszarami górniczymi utworzonymi w celu wydobywania wód leczniczych lub solanek przy jednoczesnym zwiększeniu nadzoru nad płytko zalegającymi złożami wód leczniczych lub solanek poprzez powierzenie marszałkowi województwa zatwierdzania projektów robót geologicznych obejmujących wykonywanie wkopów i otworów wiertniczych o głębokości do 30 m w celu wykonywania ujęć wód podziemnych na potrzeby poboru wód podziemnych w ilości nieprzekraczającej 5 m3 na dobę w ww. obszarach górniczych,
- przekazanie kompetencji w zakresie zatwierdzania projektów robót geologicznych obejmujących wiercenie otworów w celu wykorzystania ciepła Ziemi z dotychczasowego starosty - na marszałka województwa oraz wprowadzenia przepisów umożliwiających wykonanie rekonstrukcji zlikwidowanych otworów wiertniczych i przystosowanie ich w celu wykorzystania ciepła Ziemi,
- wprowadzenie przepisów umożliwiających przedłużenie fazy poszukiwania i rozpoznawania koncesji łącznej, pomimo niewykonywania koncesji zgodnie z jej warunkami, jeżeli organ koncesyjny stwierdzi, że niewykonanie koncesji było usprawiedliwione, a zmiana koncesji jest uzasadniona warunkami geologicznymi i racjonalną gospodarką złożem,
- rezygnacja z szeregu przepisów, które w sposób nadmiernie szczegółowy i ingerujący w zasadę swobody umów regulują zakres umowy o współpracy podmiotów wspólnie wykonujących działalność w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż węglowodorów oraz wydobywania węglowodorów.
Niezbędnej modyfikacji uległy także przepisy regulujące postępowania prowadzone przez organy nadzoru górniczego. Dla usprawnienia ich działalności zaproponowano m.in. włączenie tych organów w proces udzielania koncesji przez starostę oraz wydawania przez starostę decyzji stwierdzającej wygaśnięcie koncesji – organy nadzoru górniczego będą uzgadniać obie te decyzje. Następnie, zarówno w P.g.g. jak i w rozporządzeniu w sprawie kwalifikacji w zakresie górnictwa i ratownictwa górniczego zostaną określone kwalifikacje, jakie są obowiązane posiadać wszystkie osoby wykonujące czynności w ruchu zakładu górniczego lub zakładu. Organy nadzoru górniczego będą sprawdzały posiadanie tych kwalifikacji, a po pozytywnej weryfikacji będą wydawały świadectwa stwierdzające posiadanie przedmiotowych kwalifikacji. W projekcie wprowadzono też zmiany P.g.g. w obszarze szkoleń górniczych tj. doprecyzowano wymogi w zakresie posiadania kadry i środków dla przeprowadzenia szkolenia, a także ustanowiono obowiązek uzyskania decyzji organu nadzoru górniczego stwierdzającej posiadanie takiej kadry i środków. Kolejne istotne zmiany wprowadzone w obszarze działalności organów nadzoru górniczego to:
- przepis wprowadzający karę pieniężną za uniemożliwienie wykonywania nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom nadzoru górniczego lub za utrudnianie im przeprowadzenia kontroli,
- ustanowienie solidarnej odpowiedzialności podmiotów, które wspólnie prowadzą nielegalną eksploatację i wprowadzenie 10-letniego terminu przedawnienia wydania decyzji ustalającej opłatę dodatkową i podwyższoną oraz uwzględnienie udziału organów nadzoru górniczego we wpływach z tej opłaty,
- wprowadzenie normy wyraźnie określającej, że w sprawach o wykroczenia, o których mowa w dziale XI P.g.g., organom nadzoru górniczego przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego,
- rozszerzenie stosowania przepisów karnych mających zastosowanie do naruszenia przepisów P.g.g. w przypadku działalności zakładów górniczych również do zakładów.
Nowy, odrębny dział administracji rządowej „geologia” będzie obejmował sprawy dotyczące:
1) polityki i bezpieczeństwa surowcowego państwa w zakresie surowców kopalnych:
2) badania zasobów surowców kopalnych i zarządzania nimi oraz zarządzania górotworem;
3) kwalifikacji w zakresie geologii;
4) inicjowania, koordynowania i nadzorowania współpracy międzynarodowej w dziedzinie zasobów surowców
kopalnych oraz udział w pracach organów instytucji międzynarodowych;
5) funkcjonowania państwowej służby geologicznej.
Określenie nowego działu administracji rządowej geologia i wskazanie bezpieczeństwa surowcowego państwa stanowi integrację zagadnień z zakresu geologii z zagadnieniami dotyczącymi działu administracji energia. Jednym z podstawowych czynników warunkujących zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego jest zapewnienie dostępu do odpowiedniej ilości surowców energetycznych. Tym samym uwzględniona została zależność warunkująca bezpieczeństwo energetyczne od bezpieczeństwa surowcowego.
Jest to niezwykle istotne z punktu widzenia wspólnej zależności i oddziaływania polityki surowcowej państwa oraz polityki energetycznej Polski.
Celem planowanej nowelizacji jest również rezygnacja z istniejącego podziału na państwową służbę geologiczną oraz państwową służbę hydrogeologiczną. W projektowanych rozwiązaniach zakłada się, że państwowa służba geologiczna obejmuje również hydrogeologię. Służba geologiczna oraz służba hydrogeologiczna są ściśle połączone merytorycznie, a ich kompetencje przenikają się wzajemnie.
Usytuowanie Głównego Geologa Kraju w roli osobnego organu administracji geologicznej pozwoli na usprawnienie procesu związanego z postępowaniami koncesyjnymi oraz prowadzenie skutecznej polityki surowcowej państwa. W projekcie bezpośrednio wskazane zostaną również kompetencje oraz kwalifikacje, jakie powinna spełniać osoba pełniąca funkcję Głównego Geologa Kraju w celu zapewnienia właściwej realizacji zadań państwa w dziedzinie geologii.
Pozostałe rozwiązania usuwają lub zmieniają wybrane przepisy, które w toku stosowania prawa okazały się zbędne, niejednoznaczne albo co do których praktyka stosowania wymusiła konkretną modyfikację dostosowaną do aktualnych potrzeb. Jako przykłady takich rozwiązań można podać:
- ograniczenie liczby egzemplarzy dokumentacji geologicznej przedkładanej do zatwierdzenia lub przekazywanej
właściwemu organowi administracji geologicznej w postaci papierowej,
- doprecyzowanie definicji dla „robót geologicznych” celem usunięcia wątpliwości dotyczących uznania badań
geofizycznych – sejsmiki 2D lub 3D za roboty geologiczne,
- doprecyzowanie normy zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 4 poprzez jednoznaczne przesądzenie, że drążenie wszystkich tuneli odbywa się z obowiązkiem odpowiedniego stosowania przepisów P.g.g.,
- powierzenie kompetencji w sprawach związanych z zatwierdzaniem projektów robót geologicznych oraz dokumentacjami geologicznymi dotyczącymi posadowienia obiektów jądrowych wyłącznie Głównemu Geologowi Kraju.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMKiŚ
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuPiotr Dziadzio Podsekretarz Stanu, Główny Geolog Kraju, Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMKiŚ
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMI kwartał 2022 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-

Opcje strony

do góry